Koszykówka – wprowadzenie i ogólne zasady gry (część 1)

   Koszykówka to jedna z najbardziej popularnych, obok piłki nożnej i siatkówki, gier drużynowych na świecie. Za twórcę koszykówki uchodzi Amerykanin, dr J. Naismith. Debiut w programie olimpijskim nastąpił dopiero w 1936 (4. miejsce Polski). Podczas igrzysk olimpijskich złote medale zdobywała głównie reprezentacja Stanów Zjednoczonych.  Wielka ekspansja koszykówki rozpoczęła się w latach 80. i 90. XX w., gdy światową popularność zdobyli zawodowi koszykarze z amerykańskiej ligi NBA. Dla polskiej koszykówki męskiej najlepsze były lata 60. (wicemistrzostwo Europy we Wrocławiu w 1963, brązowy medal w 1965 i 1967, dla żeńskiej – 80. (2 srebrne medale mistrzostw Europy) oraz 90. (złoty medal mistrzostw Europy -1999). Koszykówka – wprowadzenie i ogólne zasady gry (część 1).

Podstawowe informacje

   Koszykówka jest sportem zespołowym, w którym grają dwie drużyny składające się z 12 zawodników. Na boisku może przebywać 5 zawodników jednej drużyny. Pozostali zawodnicy tzw. rezerwowi mogą wejść do gry zmieniając, za zgodą sędziego zawodów (arbiter przy stoliku, podczas przerwy w grze, wyraża zgodę). Drużyna może wykonać dowolną liczbę zmian swego składu. Celem każdego z tych zespołów jest zdobywanie punktów poprzez celne rzuty piłki do kosza przeciwnika. Przeciwnik powinien zapobiegać zdobywaniu punktów drugiej drużynie. Przebieg gry kontrolują sędziowie oraz komisarz. W meczu zwycięża drużyna, która zdobędzie więcej punktów.

   Mecz podzielony jest na 4 kwarty każda po 10 minut, w NBA 12 minut. Wygrywa drużyna z większą liczbą punktów po skończonym czasie gry. W przypadku remisu rozgrywane są 5-cio minutowe dogrywki do momentu zwycięstwa jednej z drużyn. Przerwy między kwartami i ewentualnie dogrywkami trwają 2 minuty każda. Wyjątkiem jest przerwa w połowie meczu tj. między 2 a 3 kwartą, która trwa 15 minut. Zawodnicy muszą mieć jednolite stroje oraz numery na koszulkach od 4 do 15, zaznaczone kontrastowym kolorem. Wskazane jest, aby numery były umieszczone z tyłu (większe) i z przodu (mniejsze).

Ray Allen podczas wykonywania rzutu osobistego / Źródło: Wikimedia Commons

Rzut do kosza i punktowanie

   Rzut do kosza polega na skierowaniu piłki w kierunku kosza, poprzez rzucenie nią przez zawodnika w kierunku kosza. Kosz, który atakuje drużyna, to kosz przeciwnika, a kosz, którego zespół broni, jest nazywany koszem tej drużyny. Rzut do kosza rozpoczyna się, gdy piłka opuszcza ręce zawodnika będącego w akcji rzutowej, a kończy, gdy rzut jest celny, lub gdy piłka niema szans wpaść już do kosza, dotyka obręczy, podłogi lub staje się martwa.

Rzut uznaje się za celny (kosz zostaje zdobyty), gdy piłka wpada przez obręcz kosza z góry i przelatuje lub w nim zostaje. Uznaje się, że piłka znajduje się w koszu, gdy jakakolwiek jej część znajduje się wewnątrz kosza i poniżej linii obręczy. Kosz z rzutu wolnego wart jest 1 punkt. Dwa punkty można zdobyć z rzutu z pola rzutów za dwa, tzn. rzut z półdystansu, po dobitce lub po wsadzie. Trzy punkty przyznaje się drużynie za rzut z pola rzutu za trzy – w Europie zza linii 6,75 m, zaś w NBA 7,24 m.

Boisko do koszykówki / Źródło: sporttopestka.pl

Boisko oraz linie

   Boisko do gry powinno być zgodnie z przepisami powierzchnią twardą i płaską. Jego wymiary powinny wynosić: 28 metrów długości i 15 metrów szerokości. Linie powinny być dobrze widoczne, mieć tę samą barwę i szerokości 5 centymetrów.
Wyróżniamy następujące linie (zarówno krzywe, jak i proste):

  1. Linie ograniczające (linie autu) – linie wyznaczające boisko do gry w koszykówkę, wytyczając obszar rozmiarów 28m na 15m mierzone od wewnętrznych krawędzi linii ograniczających. Same linie ograniczające nie są wliczane do obszaru boiska

  2. Linie końcowe – linie ograniczające boisko za koszami. Ograniczają długość boiska do 28 metrów. Nie stanowią części boiska do gry.

  3. Linie boczne – linie ograniczające boisko po bokach. Ograniczają szerokość boiska do 15 metrów. Nie stanowią części boiska do gry.

  4. Linia środkowa boiska – linia wyznaczona równolegle do linii końcowych boiska, przechodząca przez środki długości linii bocznych i wykraczająca poza wewnętrzny obszar boiska do koszykówki po 15 centymetrów z każdej strony boiska. Linia środkowa boiska zaliczana jest do pola obrony.

  5. Linia rzutów wolnych – linia wyznaczająca obszar ograniczony z góry, nad którą stoi zawodnik podczas wykonywania rzutów wolnych, a jej przekroczenie podczas oddawania rzutu wolnego jest błędem. Linie rzutów wolnych długości 360cm, oddalone są od wewnętrznych krawędzi linii końcowych boiska na odległość 580cm

  6. Linia 6,75 – łuk wyznaczający obszar na boisku od którego celny rzut do kosza ma wartość 3 punktów. Znajduje się w odległości 6,75m od rzutu prostopadłego środka obręczy kosza na płaszczyznę boiska (który powinien znajdować się w odległości 1,575m od wewnętrznej krawędzi linii końcowej boiska). Łuk zamienia się w prostą prostopadłą do krawędzi bocznej boiska, gdy znajduje się w odległości 0,9m od tejże krawędzi.

  7. Linie wprowadzenia – linie znajdujące się po przeciwnej stronie boiska od linii wyznaczających strefy ławek drużyn i służą do określenia miejsca, z którego w pewnych sytuacjach zawodnik ma wprowadzić piłkę do gry. Ma 15 cm długości i znajduje się 8,325m od linii końcowej boiska.

  8. Linie wyznaczające obszar ograniczony – wyznaczają strefę w której obowiązuje zasada 3 sekund oraz specjalne niewielkie linie znajdujące się przy liniach wyznaczających obszar ograniczony, ustalają miejsca w których mają stać zawodnicy obu drużyn podczas wykonywania rzutów wolnych.

  9. Linie wyznaczające strefy ławek drużyn – znajdują się tylko po tej stronie boiska, po której znajdują się ławki drużyn, oraz stolik sędziowski. Linia 1. i 2. wyznaczają obszar ławki drużyny A, linia 2. i 3. wyznaczają obszar dla stolika sędziowskiego, a linie 3. i 4. wyznaczają obszar ławki drużyny B.

  10. Koło środkowe – obszar na boisku znajdujący się dokładnie na jego środku. Przedłużeniem średnicy koła prostopadłej do linii bocznych boiska jest linia środkowa boiska. Promień koła środkowego wynosi 180 centymetrów (licząc wraz z zewnętrzną krawędzią koła). Wnętrze koła zazwyczaj pozostaje niezamalowane. Jeśli jednak zostanie zamalowane, to kolor we wnętrzu powinien być taki sam jak kolor obszarów ograniczonych. Wewnątrz koła stoi na rozpoczęciu pierwszej kwarty meczu stoi dwóch zawodników. Odbywa się tzw. rzut sędziowski.

  11. Półkola podkoszowe (inaczej: półkola bez szarży) – obszar pod koszem, w którym w pewnych sytuacjach dozwolone jest szarżowanie. Obszar wyznaczany jest poprzez półkole o promieniu 1,25m, mierzonym od punktu na podłożu, który znajduje się dokładnie pod środkiem kosza do wewnętrznej krawędzi linii półkola oraz poprzez połączone do półkoli dwie równoległe linie, które są prostopadłe do linii końcowej, a ich wewnętrzne krawędzie są oddalone od punktu na podłożu, który jest dokładnie pod środkiem kosza o 1,25 m. Ich długość wynosi 0,375m, a końce są oddalone od linii końcowej o 1,2m. Obszary półkoli bez szarży są zamknięte przez wyimaginowana linię łączącą końce linii równoległych półkoli znajdującą się dokładnie pod przednią krawędzią tablicy kosza. Linie półkoli bez szarży nie należą do obszarów półkoli bez szarży.

  12. Półkola rzutów wolnych – półkola o promieniu 180cm znajdujące się nad obszarami ograniczonymi, których środki są jednocześnie środkami linii rzutów wolnych.

Mariusz Krawiec