Koszykówka – wprowadzenie i ogólne zasady gry (część 2)

   Koszykówka to jedna z najbardziej popularnych, obok piłki nożnej i siatkówki, gier drużynowych na świecie. Za twórcę koszykówki uchodzi Amerykanin, dr J. Naismith. Debiut w programie olimpijskim nastąpił dopiero w 1936 (4. miejsce Polski). Podczas igrzysk olimpijskich złote medale zdobywała głównie reprezentacja Stanów Zjednoczonych. Wielka ekspansja koszykówki rozpoczęła się w latach 80. i 90. XX w., gdy światową popularność zdobyli zawodowi koszykarze z amerykańskiej ligi NBA. Dla polskiej koszykówki męskiej najlepsze były lata 60. (wicemistrzostwo Europy we Wrocławiu w 1963, brązowy medal w 1965 i 1967, dla żeńskiej – 80. (2 srebrne medale mistrzostw Europy) oraz 90. (złoty medal mistrzostw Europy -1999). Koszykówka – wprowadzenie i ogólne zasady gry (część 2).

Pozycje koszykarskie

Rozgrywający – point guard (PG), playmaker, tzw. „1” – Zawodnik na pozycji rozgrywającego kreuje grę zespołu. Jest to przeważnie najniższy gracz w zespole, mierzący 175-190 cm, dlatego powinien charakteryzować się dobrą skocznością. Często jest on liderem drużyny, drugą ręką trenera. Podstawowe wymagania:

– bardzo dobry przegląd pola
– doskonałe podania, duża liczba asyst
– bardzo dobry kozioł
– często funkcja lidera/podpory zespołu
– często wymienny z 2 (patrz niżej), gdyż często grozić rzutem i często potrafić bardzo dobrze mijać.

Rzucający obrońca – shooting guard (SG), tzw. „2” – Zawodnik na pozycji rzucającego obrońcy przeważnie jest liderem zespołu. Powinien posiadać umiejętności pozwalające mu na zdobywanie wielu punktów. Gracz na tej pozycji mierzy przeciętnie 185-200 cm. Jest zawodnikiem przejściowym pomiędzy niskimi a wysokimi. Podstawowe wymagania:

– dopasowywany do koncepcji zespołu
– wysoka skuteczność rzutowa
– łatwość zdobywania punktów
– może być doskonałym obrońcom, albo skutecznym strzelcem
– powinien umieć zastąpić rozgrywającego, czyli im więcej ma jego cech tym jest bardziej przydatny

Marcin Gortat – jedyny Polak grający w NBA / Źródło: Wikimedia Commons

Niski skrzydłowy – small forward (SF), tzw. „3” – Zawodnik na tej pozycji wspiera niższych i wyższych graczy. Jest to zawodnik mierzący 195-205 cm wzrostu. Często zawodnik na tej pozycji ma zadania specjalne, taki jak wyłączenie lidera przeciwnego zespołu z gry. Niski skrzydłowy musi być graczem wszechstronnym. Pozycja ta wymaga od zawodnika następujących umiejętności:

– bardzo wszechstronna pozycja łącząca cechy graczy wysokich i niskich
– skuteczny rzut za trzy
– dobra obrona
– umiejętność zbierania i blokowania
– dobry przechwyt

Silny skrzydłowy – power forward (PF), tzw. „4” – Klasyczny gracz na tej pozycji ma ok. 205-215 cm wzrostu. Od gracza na tej pozycji oczekuje się przede wszystkich dobrej gry w obronie, ale również pomaganiu swoim kolegą w ataku, np. poprzez umiejętne stawianie zasłon. Inne podstawowe wymagania:

– proporcjonalnie duża szybkość i skoczność do wzrostu
– dobre minięcie i opanowanie technik podkoszowych
– duża skuteczność z półdystansu i spod kosza (także gra tyłem do kosza)
– umiejętność gry dwójkowej i wspieranie drugiego zawodnika
– zawodnik na tej pozycji musi umieć zbierać zarówno w obronie, jak i w ataku

Środkowy – center (C), tzw. „5” – Center to zazwyczaj najwyższy gracz w zespole, mierzący przeciętnie 210-220 cm. Center powinien władać ogromną siłą fizyczną oraz umieć grać prostą grę kombinacyjną, które może dawać centrom sporo asyst. Pozycja ta wymaga też od zawodnika następujących umiejętności:

– opanowanie technik podkoszowych do perfekcji
– umiejętność łapania równowagi i gry tyłem do kosza
– umiejętność zastawiania się i zbierania piłki pod każdym koszem
– umiejętność blokowania rzutów rywali

Sędziowanie

   Komisję sędziowską w koszykówce stanowią: sędzia główny, sędzia pomocniczy, sekretarz oraz sędzia mierzący czas. Jest to pełna obsada według przepisów Polskiego Związku Koszykówki. Sędzia prowadzący zawody ma obowiązek dokładnej znajomości przepisów. Przed spotkaniem sprawdza wyposażenie i stan boiska oraz uprawnienia zawodników do gry. Sekretarz wypełnia protokół, sumuje zdobyte punkty, wpisuje przewinienia oraz sygnalizuje sędziemu zmiany zawodników i przerwy w grze. Sędzia mierzący czas odlicza przerwy w grze, sygnalizuje o upływie określonego czasu. W zawodach szkolnych komisja sędziowska może się składać z sędziego prowadzącego zawody oraz sekretarza, który równocześnie mierzy czas.

Rzut sędziowski rozpoczynający mecz koszykówki / Źródło: Wikimedia Commons

Pojęcia koszykarskie

Akcja rzutowa – ma miejsce kiedy zawodnik rozpoczyna ruch ciągły, który poprzedza rzut. Kończy się w momencie kiedy piłka opuści ręce zawodnika oraz w przypadku gdy zawodnik rzucający jest w powietrzu kiedy obie stopy znajdą się na parkiecie.

Wprowadzenie piłki do gry – piłka wprowadzana jest przez zawodnika stojącego poza boiskiem we wskazanym przez sędziego miejscu, na wprowadzenie piłki ma 5 sekund, zawodnik wprowadzający nie może dotknąć piłki wprowadzonej na boisko jeżeli nie dotknęła innego zawodnika na boisku.

Zmiany zawodników – zmiana zawodników może się odbyć gdy piłka staje się martwa. O zmianę prosi zmiennik.

Kozłowanie piłki – jest to przemieszczanie żywej piłki przez zawodnika poprzez rzucanie, odbijanie o podłogę, toczenie po podłodze oraz celowe rzucenie o tablicę. Kozłowanie kończy się gdy zawodnik złapie piłkę rękoma.

Dwutakt – sposób oddania rzutu polega na złapaniu piłki w biegu i zrobieniu z nią dwóch kroków kończących się rzutem do kosza.

Faul – jest to naruszenie przepisów związane z nielegalnym zetknięciem z przeciwnikiem lub z niesportowym zachowaniem.

Zasada cylindra – podczas gry zawodnik może zająć dowolną pozycję na boisku, niezajętą przez innego gracza. Przestrzeń zajęta przez zawodnika wyznaczana jest jako cylinder, którego granicami są: z przodu dłonie, z tyłu pośladki, po bokach zewnętrzne części stóp i rąk oraz przestrzeń ponad zawodnikiem. Zawodnik może pionowo wyskoczyć lub unieść ręce do góry w trakcie obrony. Jeśli zawodnik będący w ruchu, który opuścił pozycję cylindra, spowoduje kontakt z innym graczem jest za ten kontakt odpowiedzialny.

Legalna pozycja obronna – zawodnik zajmuje legalną pozycję obronną gdy stoi twarzą do przeciwnika oraz ma obie stopy na podłodze.

Zasłona – sytuacja podczas gry, w której zawodnik stara się uniemożliwić przeciwnikowi zajęcie pozycji lub zablokować dojście do pozycji na boisku. Zasłona jest legalna gdy zawodnik ją ustawiający stoi nieruchomo wewnątrz własnego cylindra oraz ma obie stopy na parkiecie w momencie wystąpienia kontaktu.

Szarżowanie – jest nielegalnym zetknięciem osobistym zawodnika z piłką lub bez piłki, który pcha lub napiera na tors przeciwnika.

Podwojenie – utrudnienie zawodnikowi ataku posiadającemu piłkę rozgrywania akcji przez krycie go przez dwóch obrońców.

Przechwyt – broniący zawodnik zgodnie z zasadami gry w koszykówkę wchodzi w posiadanie piłki np. przecinając podanie lub wybijając ją kozłującemu przeciwnikowi. Gdy dojdzie do przechwytu na konto zawodnika drużyny przeciwnej zapisywana jest strata.

Rzuty osobiste – po faulu zawodnik oddaje rzuty z linii rzutów osobistych. Każdy trafiony rzut jest za jeden punkt. Zawodnik oddaje tyle rzutów ilu punktowy oddawał rzut tj. 2 lub 3. W przypadku faulu i celnego rzutu zawodnik oddaje jeden dodatkowy rzut wolny.

Air ball – nie dolot, piłka po rzucie nie dolatuje do obręczy kosza, ani tablicy.

Alley oop – efektowne podanie piłki w okolice kosza do wyskakującego zawodnika zakończone efektownym wsadem.

Buzzer beater – celny rzut równo z syreną kończącą kwartę lub mecz, w przypadku końcówki meczu często na wagę zwycięstwa.

Pick and roll – dwójkowe zagranie w ataku na postawieniu zasłony przez jednego zawodnika drugiemu zawodnikowi z piłką. Gdy obrońca zatrzyma się na zasłonie gracz stawiający zasłonę zbiega w stronę kosza. Gdy w obronie nastąpiło przekazanie krycia zawodnik z piłką podaje do kolegi pod kosz, który ma otwartą drogę do zdobycia punktów. Gdy w obronie nie było przekazania krycia zawodnik z piłką może oddać czysty rzut.

Mariusz Krawiec