Siatkówka – wprowadzenie i ogólne zasady gry (część 1)

   Siatkówka jest sportem popularnym szczególnie we Włoszech, Brazyli,, Rosji, Bułgarii, Serbii, Turcji i Japonii. W ostatnich latach zyskuje też na renomie w Iranie i Niemczech. Popularność siatkówki w Polsce zawdzięczamy sukcesom naszych reprezentacji w ostatniej dekadzie. Kwintesencją tego zjawiska były mistrzostwa świata w 2014 roku, które organizowane były w naszym kraju. Zagraniczne media po tym turnieju określiły Polskę jako kraj żyjący siatkówką, czego potwierdzeniem była wysoka frekwencja w halach oraz sukces sportowy – pierwszy od 40 lat tytuł mistrza świata. Zapraszam do zapoznania się z przepisami oraz podstawowymi zasadami tej wspaniałej dyscypliny sportu. Siatkówka – wprowadzenie i ogólne zasady gry (część 1).

Podstawowe informacje

   Mecze siatkówki rozgrywane są przez dwa 6-osobowe zespoły, a łącznie z rezerwowymi jeden zespół może składać się maksymalnie z 12 zawodników. Kapitanem zespołu może zostać jeden z zawodników z wyjątkiem libero (jednakże kapitan może zostać libero, pod warunkiem, iż zrzeknie się funkcji kapitana). Punkt zdobywa zespół, który umieści piłkę w polu przeciwnika, przeciwnik popełni błąd lub gry zespół przeciwny zostanie ukarany ostrzeżeniem. Każda akcja kończy się punktem.

   Zasadą jest, że piłkę zagrywa drużyna zdobywająca punkt. Set wygrywa drużyna, która zdobędzie 25 punktów, chyba, ze wynik wynosi 24-24, wtedy gra się do zdobycia przewagi dwóch punktów przez jedną z drużyn. Specjalnym setem jest tzw. „tie break”, który kończy się po zdobyciu 15stego punktu. Zespół wygrywa mecz, jeżeli wygra 3 sety. W przypadku wyniku 2-2 w setach, rozgrywany jest wspomniany tie break. Piłka jest w grze, gdy zostanie zagrana przez zawodnika zagrywającego.

   Piłka jest poza grą, gdy sędzia przerywa akcję gwizdkiem. Piłka jest w boisku, kiedy dotyka jego powierzchni, a jest autowa, gdy dotyka powierzchni innej niż pole gry. Każdy zawodnik może odbić piłkę tylko raz, chyba że między jego odbiciami, piłkę odbija inny zawodnik. Piłka może dotykać każdej części ciała. Zawodnicy nie mogą dotykać siatki, ani przekraczać linii środkowej. Jest to traktowane jako błąd. Podczas zagrywki piłka musi zostać uderzona dowolną częścią ręki podczas jej podrzucenia lub opuszczenia.

   Zawodnik podczas wykonywania zagrywki musi znajdować się poza linią 9 metra. Za atak uznaje się wszystkie zagrania, które kierują piłkę na stronę rywala oprócz zagrywki i bloku. Zawodnik linii ataku może atakować piłkę znajdującą się nad jego pole gry, natomiast linii obrony podczas, gdy piłka znajduję się na dowolnej wysokości poza polem ataku. Zawodnik linii obrony podczas ataku nie może przekroczyć linii trzeciego metra.

   Podczas zagrywki, drużyna przeciwna nie może atakować bezpośrednio piłki, musi nastąpić rozegranie. Blokowanie polega na zablokowaniu piłki atakowanej przez przeciwnika poprzez wyciągnięte ręce. W bloku może uczestniczyć maksymalnie trzech zawodników z linii ataku. Podczas bloku nie można dotknąć siatki, ani przełożyć rąk na drugą stronę siatki.

Mecz Polska-Argentyna w czasie Ligii Światowej 2005 / Źródło: Wikimedia Commons

Początki gry na świecie i w Polsce

   W 1947 roku powołano do życia Międzynarodową Federację Piłki Siatkowej (FIVB). Jej pierwszym prezydentem wybrano Francuza Paula Libauda (sprawował tę funkcję aż do 1984 roku), a jednym z jego zastępców został Polak Zygmunt Nowak. Wśród założycieli Federacji było 14 krajów – Belgia, Brazylia, Czechosłowacja, Egipt, Francja, Holandia, Jugosławia, Polska, Portugalia, Rumunia, Urugwaj, USA, Węgry i Włochy. W 1949 roku zorganizowano pierwsze mistrzostwa świata mężczyzn, a w 1952 roku mistrzostwa kobiet.

   Mistrzostwa Europy mężczyzn wprowadzono do kalendarza w 1948 roku, a mistrzostwa kobiet na starym kontynencie w 1949. Do programu olimpijskiego siatkówka weszła w 1964 r. podczas Igrzysk w Tokio. Do Polski siatkówka trafiła za pośrednictwem YMCA (z ang. Young Men’s Christian Association – Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej), a pierwszy mecz pokazowy miał miejsce w Warszawie w 1919. Rok później w Łodzi rozegrano turniej drużyn szkolnych. Początkowo piłkę siatkową uprawiano głównie w szkołach.

   Gra nosiła wiele popularnych nazw, takich jak: przebijanka, latająca piłka czy dłoniówka. W Polsce spopularyzowali ją głównie instruktorzy YMCA. W 1929 roku w Warszawie odbyły się pierwsze mistrzostwa Polski w piłce siatkowej. W kategorii kobiet zwyciężył zespół AZS Warszawa, natomiast wśród mężczyzn mistrzostwo zdobyli siatkarze YMCA Łódź. Polski Związek Piłki Siatkowej (PZPS) jako samodzielny związek sportowy został powołany do życia 30 czerwca 1957, podczas Krajowej Konferencji Sprawozdawczo-Wyborczej Piłki Siatkowej.

   Reprezentacja polskich siatkarek pierwszy mecz rozegrała w Warszawie 14 lutego 1948, pokonując Czechosłowację 3:1. Reprezentacja siatkarzy zadebiutowała na arenie międzynarodowej także z Czechosłowacją w Warszawie 28 lutego 1948, przegrywając 2:3. Największym jej sukcesem jak do tej pory jest złoty medal na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu 1976, złoty medal na Mistrzostwach Europy w Turcji 2009, a także dwukrotnie tytuł Mistrzów Świata: w roku 1974 w Meksyku oraz w 2014 w Polsce.

Krzysztof Ignaczak – libero reprezentacji Polski / Źródło: Youtube

Zawodnicy oraz pozycje na boisk

Każda drużyna składa się z 12 zawodników, wśród których wyznaczony musi być kapitan oraz zawodnik libero. Oprócz zawodników w meczu bierze udział trener, jego asystent, masażysta oraz lekarz. Zawodnicy rezerwowi znajdują się na ławce rezerwowych lub w strefie rozgrzewki. Wszyscy zawodnicy noszą ten sam strój, w tych samych kolorach i oznaczeniach, ale innych numerach. Kontrastowy strój nosi tylko libero. Podstawowymi pozycjami w siatkówce są: przyjmujący, atakujący lewy i prawy, środkowy, rozgrywający i libero.

Przyjmujący – zadaniem przyjmującego jest odbieranie piłki po zagrywce i gra obronna, połączona z atakiem ze skrzydła bądź z głębi pola.

Atakujący – (nazywany też skrzydłowym) – zadaniem atakującego jest kończenie akcji atakiem po wystawieniu piłki przez rozgrywającego.

Środkowy – zadaniem środkowego jest blokowanie ataków przeciwnika oraz atak z pierwszego tempa (popularnej krótkiej). Nie gra on w obronie i zmienia go libero. Jest to bardzo specyficzna pozycja, na której w zawodowej siatkówce grają zazwyczaj zawodnicy najwyżsi na boisku.

Rozgrywający – zadaniem rozgrywającego jest wystawianie piłek atakującemu, po uprzednim przyjęciu jej przez przyjmującego lub libero. Dzięki niemu można zgubić blok przeciwnika oraz dobrze skończyć akcję. Rozgrywający jest jednym z najważniejszych zawodników na boisku, to przez niego przechodzi każda akcja. Rozgrywający zawsze gra po prawej stronie boiska.

Libero – zawodnik w piłce siatkowej, którego zadaniem jest tylko gra obronna. Ubrany jest w koszulkę innego koloru, dla odróżnienia od pozostałych graczy. Może brać udział jedynie w grze obronnej oraz przyjęciu zagrywki i nie wolno mu atakować z żadnego miejsca boiska i strefy wolnej, jeżeli w momencie kontaktu z piłką ta ostatnia jest powyżej górnej taśmy siatki. Nie może też zagrywać, blokować czy podejmować próby bloku. Zastępowanie zawodników przez libero nie jest zaliczane do zmian regulaminowych. Liczba takich zmian jest nieograniczona, z tym że libero może być zastąpiony tylko na zasadzie zmiany powrotnej, czyli przez zawodnika, którego zastąpił, wchodząc na boisko. Od 2011 roku w składzie może być dwóch libero i mogą grać naprzemiennie.

Mariusz Krawiec